Günter Wand & Berliner Philharmoniker: Anton Bruckner Symphony No. 9

 
 

Het verhaal van de ondergang van Berlijn aan het einde van de Tweede Wereldoorlog kent vele gruwelijke details die opgeschreven zijn in de kantlijn van de geschiedenis. Een van die verhalen betreft de wonderlijke omstandigheden rond het laatste concert van het Berlijns Filharmonisch Orkest. Het concert vond plaats in een dakloze kerk begin april 1945. In de zaal zaten partijleden in jassen te luisteren naar uitvoeringen van de werken van Ludwig van Beethoven, Richard Wagner en Anton Bruckner. Organisator en Naziminister Albert Speer had zijn vrienden en de leden van de partijtop al maanden van tevoren gewaarschuwd dat het werk van Bruckner in het programma het signaal was om na afloop van het concert de stad direct te verlaten. Leden van de Hitlerjugend zouden de twijfelaars onder de bezoekers bij het verlaten van de kerk voor de zekerheid cyaankalipillen hebben aangeboden. De Negende Symfonie van dezelfde Anton Bruckner (1824 – 1896) is al een halve eeuw mijn favoriete symfonie. Uitvoeringen van dirigenten als Leonard Bernstein, Herbert von Karajan, Claudio Abbado en Bernard Haitink zijn stuk voor stuk van hoog niveau, maar mijn favoriete vertolking is die van de Duitse dirigent Günter Wand (1912 – 2002) met het in topvorm verkerende Berlijnse Filharmonisch Orkest uit 1998. Een voorkeur die voor een groot deel bestaat uit de indruk die ik heb dat Günter Wand meer dan wie dan ook de signatuur van Bruckner zelf alle eer aan doet met zijn vertolking van dit monumentale werk. De Negende is Bruckners laatste, onvoltooide werk dat hij “dem lieben Gott” opdroeg. Het bestaat uit drie delen die ieder op zich verwijzen naar de vele conflicten waarmee Bruckner tijdens zijn leven geworsteld heeft. De vele contrastrijke facetten van dit werk komen in deze uitvoering in al hun diversiteit tot bloei door de visie van een dirigent die vanaf de eerste seconde doordrongen is van het centrale thema van dit werk. De Negende is een symfonie waarin zijn schepper zich aan het einde van zijn leven voorbereid op de transitie naar die Andere Wereld. In de Negende waaien stormen uit de oertijd en doorklieven explosies en bliksemschichten de atmosfeer. Een  ruwe intensiteit krijgt vorm in krachtvolle passages die op wonderbaarlijke wijze passen in een structurele grandeur die door de vele uiteenlopende dissonanten en harmonische details telkens weet te boeien. Naast de epische strijd die Bruckner voert in dit werk met zijn waandenkbeelden, angsten en teleurstellingen, produceert hij een vorm van sereniteit die diep in zijn kern een nobel en empathisch karakter heeft. Hij verklankt in ontroerende passages in het afsluitende adagio een ontvankelijkheid voor een allesomvattende liefde die uiteindelijk deze Oostenrijkse componist bij de hand neemt en optilt uit het stoffelijke bestaan. Voor mij is de Negende als een goede vriend die altijd klaarstaat om mij te onderwijzen in de onbegrensde taal van de muziek en de waarde van het geschenk van diversiteit dat in het leven besloten ligt.

Replay
Koos Gijsman
Günter Wand & Berliner Philharmoniker
Anton Bruckner Symphony No. 9
Label: 
RCA Red Seal/BMG Classics