De verstilling van Stille Nacht

Verstilling. Sommige nummers hebben het in zich. Dat kun je per definitie zeggen over het lied dat binnenkort weer regelmatig zal klinken: "Stille Nacht". Sterker nog, ik ken bijna geen ander lied dan dit jaarlijks terugkerend kerstlied waarin verstilling zo ligt opgesloten. Mits goed gezongen natuurlijk. Bij voorkeur door een mannenkoor. En bij voorkeur traag. Ik kan me niet voorstellen dat zelfs de grootste Scrooge van deze tijd bij het horen van dit lied niet overstag gaat. Al is het maar voor drie minuten. Daarbij kan verstilling leiden tot bezinning en aan bezinning is nog nooit iemand gestorven.  

 

Ik weet niet hoe het met u is gesteld maar mijn interesse gaat toch altijd naar kerst cd's ondanks dat tenenkrommende kerstplaatjes doorgaans als gortdroge naalden van een uitgepierde kerstboom vallen die enkele dagen te lang naast een stevig brandende kachel heeft gestaan. Het zal wel te maken hebben met een verminderde weerstand dat ik die bakken met kerst cd's nog wel eens wens door te ploegen. Op zoek naar die ene mooie uitgave. Die ene uitgave die er wel toe doet. En eerlijk gezegd, tussen alle kerstkitsch door tref je er af en toe één aan. Zoals vorig jaar toen ik een kerst cd kocht van het RIAS Kammerchor onder leiding van Hans-Christoph Rademann. Mooie werken van onder meer Bruckner, Pärt, Bruch, Poulenc en Sweelinck. Werken die prachtig worden gezongen en die het kersthart zowaar oprecht weten te strelen. Uiteraard, zou ik bijna willen zeggen, inclusief een versie van  "Stille Nacht! Heilige Nacht" (Mandyczewski). Een fraaie maar voor mij niet de definitieve versie. Een mens moet tenslotte ook nog iets te wensen overhouden. Een probleem bij een uitgave, zoals die van het RIAS Kammerchor, is dat die enkel te verkrijgen is in speciaalzaken en, indien deze niet op voorraad is, besteld dient te worden. Laat ik u zeggen dat het geen sinecure is, in de weken voor kerst, om het kleinood alsnog tijdig onder de opgetuigde Nordmann te krijgen. Kerst cd's dienen daarbij enkel voor en tijdens de kerstdagen genuttigd te worden. Daarna werkt het niet meer. Het momentum is er niet meer. Beter te vroeg dan te laat is het devies. Een Goedheiligman had hierbij uitkomst kunnen bieden. U weet wel, die "vreemdeling zeker, die verdwaalt is zeker."

 

Het lied "Stille nacht" past perfect bij het kerstverhaal en niet alleen qua sfeer en intimiteit. Vooral dit jaar past het perfect ben ik geneigd te zeggen. Waarom vraagt u zich wellicht af? Om de simpele reden dat het kerstverhaal, volgens overlevering, niet in de laatste plaats een verhaal is over vreemdelingen. Vreemdelingen waarmee ook wij deze dagen worden geconfronteerd. Vreemdelingen die Jozef en Maria nu eenmaal waren. Vreemdelingen die zich voor een volkstelling begaven naar de stad van David, Bethlehem. "Geen plek meer". "Vol is vol". Het zijn de woorden die nagalmen vanuit mijn jeugd toen dit kerstverhaal nog tot mijn verbeelding sprak en die meer en meer een parallel beginnen te vormen met de actualiteit. Er is in 2.000 jaar helaas niet veel veranderd. Drie minuten bezinning kan dus, naar mijn mening, helemaal niet zo'n kwaad.

 

Deze dagen moet ik nog wel eens denken aan 'good old' Woody Guthrie. Een foto van de gitaar van Guthrie, waarop de tekst "This machine kills fascists" staat geschreven, siert deze dagen mijn facebook pagina. Het is een bewuste keuze. De tekst lijkt agressief van aard maar is het niet. Guthrie kende als geen ander de kracht van muziek. Van zijn gitaar. Hij wist dat muziek verder kan reiken dan angst en, in sommige gevallen, menselijke bekrompenheid. "This land is your land, this land is my land". Hoe lang ken ik dit nummer al? Hoe vaak heb ik het niet gehoord? Terwijl ik nu pas echt de volledige impact begin te begrijpen. Nu pas de kracht voel van die woorden. De kracht van dat ene nummer. Woody's woorden zijn actueler dan ooit. Een gitaar is geen Kalasjnikov. Een snaar is geen nietsontziende kogel. Toch zal de gitaar van Guthrie nog klinken, ver nadat alle verachtelijke Kalasjnikov's van 2015 zijn verstomd. Ver nadat Parijs weer tot rust is gekomen. En hopelijk ver nadat alle Trump's, Le Pen's en alle Geertjes van deze wereld zijn gestopt om moslims en terroristen over één kam te scheren. Dat laatste lijkt mij, helaas, ijdele hoop. Geschiedenisboeken slaan mij met een keiharde werkelijkheid om de oren.  Bepaalde bevolkingsgroepen zijn tenslotte wel vaker met de vinger nagewezen en zelfs het mikpunt geweest van stompzinnige haat.     

 

Over enkele weken zal ik wederom getuige zijn van die drie minuten durende verstilling die "Stille nacht" zal bieden waarna het kerstverhaal tijdens de nachtmis verteld zal worden. Het verhaal dat de meeste gelovigen aan het hart gaat. Zal het leiden tot enige zelfreflectie? Zal het leiden tot het trekken van parallellen met het heden? Want onder hen zijn tenslotte ook "herbergiers" die verkondigen dat "onze herberg" vol is. Dat er geen plaats meer is. Zoals dat ook uit de monden van populisten als Trump, Le Pen en Wilders rolt en die ongeduldig hun plaatsen willen opeisen op het internationale strijdtoneel. Dat vooruitzicht stemt me niet alleen somber. Het verontrust me. Gelukkig zien we nu nog de menselijkheid van een Merkel. Van een Trudeau. Maar hoe lang nog? Het is de hoogste tijd voor "Stille Nacht". De hoogste tijd voor dat beetje verstilling. De hoogste tijd voor dat beetje bezinning. Laat het klinken. De volle drie minuten lang.

 

Ed Muitjens