Across the border

Het gevecht tussen hoop en steen

Hij kreeg er de Purlitzer prijs voor. John Steinbeck mocht in 1940 voor zijn boek "The grapes of wrath" de felbegeerde trofee incasseren. Het boek liet een schokkend beeld zien van pachtboeren uit Oaklahoma, de familie Joad, die onder druk van natuurgeweld en een stelletje klootzakken die zich bankiers annex landeigenaren noemden, hun geluk zochten in Californië. Maar, zoals zoveel andere "Oakies" en andere migranten, werden ze keihard met de neus op de feiten gedrukt. The Golden State was enkel een oase voor degenen die daadwerkelijk, zoals Woody Guthrie bezong in zijn lied "Do Re Mi", geld en werk hadden. De rest lag te slapen in kampen en onder bruggen. De oevers van de rivieren van toen vertonen overeenkomsten met de kusten van het Griekenland en Italië van nu. Alleen spoelden toen geen kinderlijkjes aan. Kinderen stierven niet op open zee maar in tenten. In de armen van moeders. Onder erbarmelijke omstandigheden. Een net zo'n hartverscheurend tafereel. De migratie was ingegeven door één van de krachtigste drijfveren die er bestaat: hoop. Hoop laat mensen continenten doorlopen op zoek naar water en voedsel en een beetje veiligheid. Maar hoop is universeel. Want zijn mensen in zijn algemeenheid vaak niet op zoek naar de andere kant van de heuvel? Daar waar het  gras doorgaans groener lijkt te zijn? 

In 1995 liet Bruce Springsteen de geest van Tom Joad opnieuw uit de fles. In wat ik beschouw als één van zijn meesterwerken tekende hij, in alle somberheid, fases uit het leven van een aantal hoofdpersonen op. Mensen die grenzen overschreden. Soms in figuurlijke zin, zoals de losgeslagen schoenenverkoper uit "Highway 29" en de voormalige crimineel uit "Straight Time" die juist probeert, bijna wanhopig, binnen die grenzen te blijven. Soms ook in letterlijke zin want daar waar Steinbeck de Oakies als uitgangspunt nam was het Springsteen die de immigratie van een aantal Mexicanen centraal zette. 

Dat het album in 2017 actueler is dan ooit zal Springsteen in 1995 ook niet hebben kunnen bevroeden maar de realiteit liegt niet. Maar daar waar Trump Mexicanen alleen maar weet te typeren als verkrachters en drugssmokkelaars heeft Springsteen ze een humaan gezicht gegeven. Ook al treden ze buiten de wet. En hoe desperaat de meeste verhalen ook zijn ergens op het album gloort er hoop. Het is die hoop die hij heeft gebundeld in het schitterende sleutelnummer "Across the border." Het mag misschien hoop tegen beter weten in zijn maar aan het eind van de dag blijft het hoop.  Verwoordt door een Mexicaan die samen met zijn vrouw de ellende achter zich wil laten en op zoek gaat naar dat kleine beetje voorspoed dat hun leven minder grijs zal kleuren. 

 

Where pain and memory
pain and memory have been stilled
There across the border.

 

And sweet blossems fill the air
Pastures of gold and green
There across the border

 

And in your arms 'neath open skies
I'll kiss the sorrow from your eyes
There across the border.

Het is misschien wel dit soort hoop dat er nu nodig is. Want muren lossen geen problemen op. Ook de muur van Trump niet. Muren verdelen volkeren, ze splijten gebieden in tweeën en ze slaan met een botte bijl genadeloos hard in het leven van mensen. Familiebanden worden doorgesneden. Amputatie door middel van steen. Maar hoe imposant ook, muren zijn er om geslecht te worden. Om beklommen en overwonnen te worden. De hoop van de Mexicaan in Spingsteen's "Across the border" omvat geen revolutionaire taal, geen grootse woorden. Springsteen begreep als geen ander dat hoop, hoe broos ook, een nagenoeg niet in te perken oerkracht is. Hoop zorgt voor betonrot, klauwt zich vast in steen en verpulvert uitgehard cement uiteindelijk tot kruimels. Laat daarom anno 2017 de kwetsbare en ontroerende woorden van die Mexicaan het geschal op de ramshoorns zijn die ooit de voegen in de muren van Jericho deed barsten. Laat die woorden de klauwhamers zijn waarmee het volk van Berlijn ooit haar muur slechtte. De ogen van de Mexicaan zijn slechts gericht op dat klein beetje voorspoed en liefde dat hij tot nu toe heeft moeten missen. Hij hoopt dat te vinden. Dat stukje groen gras, die wolkenloze hemel, dat heldere water. Daar, achter die heuvel. Achter de grens. Voor hemzelf. En voor de vrouw die hij liefheeft. Meer vraagt hij niet. Het is niet veel. 

 

For what are we
without hope in our hearts?
That someday we'll drink from God's blessed waters

And eat the fruit from the vine
I know love and fortune will be mine
Somewhere across the border.

 

Ed Muitjens